Romantyzm

Źródła i formy romantycznego buntu

W wiek XIX wkraczaliśmy bez własnego państwa. Dlatego też dominujące miejsce w ówczesnej świadomości narodu zajmowała problematyka niewoli i walki o niepodległość. Polacy, ożywieni wolnościowymi i demokratycznymi ideami Wielkiej Rewolucji Francuskiej(1789), stanęli więc z bronią w reku najpierw u boku Napoleona, a potem samodzielnie organizowali wielokrotnie spiski patriotyczne i występowali zbrojnie przeciwko zaborcom.

Wyrazem niezaakceptowania rozbiorów i narodowej niewoli były po wojnach napoleońskich tajne organizacje i powstania narodowe. Jednak wszystkie te działania zakończyły się klęską i nie odrodziły niepodległości państwa. Wywarły natomiast wpływ na charakter narodowej świadomości i narodowej kultury.

W ciągu pierwszych dwudziestu lat niewoli wykrystalizował się w społeczeństwie polskim nowy sposób myślenia o świecie, narodzie, jednostce i sztuce, który około roku 1820 zaczęto nazywać romantyzmem. Z pojęciem tym wiązał się zespół określonych ideałów(wolność, równość, niepodległość, młodość), a także zespół postaw wobec świata(bunt przeciwko zastanej rzeczywistości, gotowość do ofiarowania życia za sprawę ojczyzny, wiara w solidność ludów) oraz zachowań(działanie gwałtowne, bezkompromisowość, poświęcenie). Romantyzm objął wszystkie sfery ludzkiej świadomości i twórczości(sztukę, politykę, ideologię, filozofię, obyczaje). W Polsce jego ideały najpełniej sformułowała i najsugestywniej wyraziła ówczesna literatura, której język, zrywając z konwencjami klasycystycznymi, czerpał programowo do stylistyki żywej mowy potocznej. Dlatego też trzy najbardziej znane i żywe utwory z lat 1797-1831: Pieśń Legionów Polskich w Włoszech, Oda do młodości i Warszawianka dobrze wprowadzają w podstawową problematykę romantycznego pojmowania świata oraz we właściwości formalne romantycznej literatury. Utwory te dowodzą również, że pierwiastki romantyczne zaczęły się pojawiać w literaturze już na przełomie XVIII o XIX w. oraz że wywodziły się z różnorodnych źródeł.