Romantyzm

Bez serc, bez ducha, to szkieletów ludy;

Młodości! dodaj mi skrzydła!

Niech nad martwym wzlecę światem

W rajską dziedzinę ułudy:

Kędy zapał tworzy cudy,

Nowości potrząsa kwiatem

I obleka w nadziei złote malowidła.



Niechaj, kogo wiek zamroczy,

Chyląc ku ziemi poradlone czoło,

Takie widzi świata koło,

Jakie tępymi zakreśla oczy.

Młodości! ty nad poziomy

Wylatuj, a okiem słońca

Ludzkości całe ogromy

Przeniknij z końca do końca.



Patrz na dół - kędy wieczna mgła zaciemia

Obszar gnuśności zalany odmętem;

To ziemia!

Patrz. jak nad jej wody trupie

Wzbił się jakiś płaz w skorupie.

Sam sobie sterem, żeglarzem, okrętem;

Goniąc za żywiołkami drobniejszego płazu,

To się wzbija, to w głąb wali;

Nie lgnie do niego fala, ani on do fali;

A wtem jak bańka prysnął o szmat głazu.

Nikt nie znał jego życia, nie zna jego zguby:

To samoluby!



Młodości! tobie nektar żywota

Natenczas słodki, gdy z innymi dzielę:

Serca niebieskie poi wesele,

Kiedy je razem nić powiąże złota.

Razem, młodzi przyjaciele!...

W szczęściu wszystkiego są wszystkich cele;

Jednością silni, rozumni szałem,

Razem, młodzi przyjaciele!...

I ten szczęśliwy, kto padł wśród zawodu,

Jeżeli poległym ciałem

Dał innym szczebel do sławy grodu.

Razem, młodzi przyjaciele!...

Choć droga stroma i śliska,

Gwałt i słabość bronią wchodu:

Gwałt niech się gwałtem odciska,

A ze słabością łamać uczmy się za młodu!



Dzieckiem w kolebce kto łeb urwał Hydrze,

Ten młody zdusi Centaury,

Piekłu ofiarę wydrze,

Do nieba pójdzie po laury.

Tam sięgaj, gdzie wzrok nie sięga;

Łam, czego rozum nie złamie:

Młodości! orla twych lotów potęga,

Jako piorun twoje ramię.



Hej! ramię do ramienia! spólnymi łańcuchy

Opaszmy ziemskie kolisko!

Zestrzelmy myśli w jedno ognisko

I w jedno ognisko duchy!...

Dalej, bryło, z posad świata!

Nowymi cię pchniemy tory,

Aż opleśniałej zbywszy się kory,

Zielone przypomnisz lata.



A jako w krajach zamętu i nocy,

Skłóconych żywiołów waśnią,

Jednym "stań się" z bożej mocy

Świat rzeczy stanął na zrębie;

Szumią wichry, cieką głębie,

A gwiazdy błękit rozjaśnią -



W krajach ludzkości jeszcze noc głucha:

Żywioły chęci jeszcze są w wojnie;

Oto miłość ogniem zionie,

Wyjdzie z zamętu świat ducha:

Młodość go pocznie na swoim łonie,

A przyjaźń w wieczne skojarzy spojnie.



Pryskają nieczułe lody

I przesądy światło ćmiące;

Witaj, jutrzenko swobody,

Zbawienia za tobą słońce!

Utwór ten, napisany w grudniu 1820r. w Kownie, wyrósł z atmosfery wileńskiego życia studenckiego i organizacji filomackich. Gwałtownością wezwań do przemiany świata, wiara w zwycięstwo wolności, szalonym entuzjazmem zaskoczył jednak przyjaciół poety.

Przez długie lata Oda krążyła w odpisach. Po raz pierwszy opublikowano ją w 1827r w zbiorku poezji Polihymnia, wydanym we Lwowie. Szczególna popularność zdobyła w okresie powstania listopadowego.

Utwór jest zbudowany na zasadzie antytezy przeciwstawienia dwóch światów: młodych i starych.
Młodość jest samodzielna i mądra. Główną ideą ody jest przeobrażenie świata. Na razie dzieje się to w romantycznych marzeniach. Stary świat musi zginąć a z nim świat egoistów, samolubów, ludzi tępych, którzy nic z siebie nie dają światu. Drugi świat, to świat braterstwa i przyjaźni. Pierwsze wersy wprowadzają nas w motyw lotów. Skrzydła młodości, lot nad światem to symbol zwycięstwa ludzi, którzy współdziałają. Oda kończy się optymistyczną nadzieją odzyskania wolności.

Pierwiastki klasyczne:

• odwołanie do mitologii – mit o Heraklesie, bohaterze greckim i Hebe – bogini młodości;
• zapisane jest hasło jedności, solidarności, braterstwa, są hasło jedności, solidności;
• oświeceniowy utylitaryzm, który polega na tym, że jednostka powinna służyć ogółowi;
• przekonanie o możliwości udoskonalenia świata przez człowieka;
• forma utworu zgodna z ustaleniami poetyki klasycznej (nierówny wiersz dla oddania falujących, gwa łtownych uczuć, przemyślenia kompozycja oparta na równoległości dwóch wątków treściwych: młodości i starości);
• szyk przestawny i inwersja;

Pierwiastki romantyczne:

• sięganie, gdzie wzrok nie sięga;
• łamanie, czego rozum nie złamie;
• pojęcie świata ducha;
• autor kieruje się uczuciami, miłością, młodością;
• przeciwstawienie dwóch światów: starego i młodego;
• kierowanie nieprzeciętnych osobowości;
• wzywanie młodych do rewolucyjnej przemiany starego świata;
• przeciwstawienie zdroworozsądkowego wyrachowanie postawę mądrości czerpanej z zapału;
• przedstawienie młodości w kategoriach potęgi, czynu i świętości;
• heroizm, namiętność, zapał – główne hasła;
• nowe obrazowanie poetyckie (używanie obrazów przeczących zasadzie klasycznego dobrego gustu jak np. “płaz w skorupie, wody trupie”, a także zupełnie nowe znaczenie słowa “ducha”, które w tradycji oznaczało zjawę, morę itp.)

Pierwiastki starych:

• tępota bez uczucia;
• “płazy skorupy, zamknięci w sobie”
• nikogo nie słuchają;
• nie liczą się dla nich rady innych;
• są przyziemni i samolubni;
• nikt nie interesuje się nimi;
• nic po sobie nie pozostawiają;

Pierwiastki młodych:

• dodaje skrzydeł;
• młodzi pragną zdobyć coś więcej;
• potrafią się cieszyć, gdy inni są szczęśliwi;
• nawiązują do haseł oświeceniowych;
• przyczyniają się do szczęścia drugiemu człowiekowi;
• poświęcają się dla ludzi;
• chcą zmienić świat i kierują się miłością;
• interesuje ich świat duchowy;
• szukają wolności;